Muhabbet kuşlarında kusma, kuş sahiplerini en çok endişelendiren durumların başında gelir. Ancak her ağız hareketi veya dışarı çıkarılan yem, ciddi bir hastalığa işaret etmeyebilir. Muhabbet kuşları bazen eşlerine veya sevdikleri nesnelere karşı “kur yapma” amacıyla da yem çıkarabilirler. Bu noktada önemli olan, sağlıklı bir kur davranışı ile hastalık kaynaklı kusmayı birbirinden doğru ayırabilmektir.
Bu yazıda kuşun kusmasına neden olan hastalıklar, dikkat edilmesi gereken belirtiler ve evde yapılması gereken uygulamalar detaylıca ele alınmıştır.
Kusma mı, Yoksa Kur Yapma (Yem Çıkarma) mı?
Muhabbet kuşlarında görülen her yem çıkarma eylemi patolojik (hastalık kaynaklı) değildir. Kuşlar, doğaları gereği eşlerine, yavrularına veya kafes içindeki sevdikleri objelere (ayna, oyuncak vb.) besin ikram etmek amacıyla yem kusabilirler. Veteriner hekimlikte ‘regürjitasyon’ (yem çıkarma) olarak adlandırılan bu eylem, kur yapma amaçlı fizyolojik bir davranış olabileceği gibi, hastalık kaynaklı da olabilir. İki durum arasındaki temel farklar, kuşun genel neşesi, kusmuğun içeriği ve yapılış şekli incelenerek anlaşılabilir.
Sağlıklı Yem Çıkarma Davranışının Nasıl Anlaşılır?
Kur yapma veya sevgi gösterisi amacıyla yapılan yem çıkarma davranışı, genellikle sağlıklı ve mutlu kuşlarda görülür. Bu davranışın özellikleri şunlardır:
- Kuş boynunu aşağı yukarı ritmik bir şekilde sallar.
- Yemi bilinçli olarak belirli bir noktaya (eşine veya oyuncağa) bırakır.
- Çıkarılan yemler genellikle bütün haldedir ve kötü koku içermez.
- Kuşun genel keyfi yerindedir, hareketlidir ve eylem sonrası neşesini korur.
Hastalık Kaynaklı Kusma Nasıl Anlaşılır?
Gerçek kusma, sindirim sistemindeki bir rahatsızlığın dışa vurumudur ve genellikle kontrolsüz bir reflekstir. Hastalık kaynaklı kusmada şu durumlar görülür:
- Kuş başını sağa sola hızla sallayarak kusmuğu etrafa saçar.
- Baş ve gaga çevresindeki tüylerde yapışkanlık, ıslaklık ve kirlilik oluşur.
- Çıkarılan içerik ekşi kokulu, salyalı, köpüklü veya sindirilmiş olabilir.
- Kuşta halsizlik, tüyleri kabartma, uyuklama ve iştahsızlık gözlemlenir.
Muhabbet Kuşlarında Kusmaya Yol Açan Temel Hastalıklar
Hastalık kaynaklı muhabbet kuşu kusmalarında kusma eylemi altta yatan bir sağlık sorununa bağlı ortaya çıkar. Bu durumu basit bir hazımsızlıktan ciddi enfeksiyonlara kadar pek çok faktör kusmayı tetikleyebilir.
Kursak Mantarı ve Bakteriyel Enfeksiyonlar
Kliniklerde en sık karşılaşılan kusma nedenlerinin başında kursak mantarı (Candidiasis) ve bakteriyel enfeksiyonlar gelir. Özellikle bağışıklık sistemi düşmüş kuşlarda bu enfeksiyonlar hızla ilerleyebilir. Bu durumda görülen belirtiler şunlardır:
- Kusmukta belirgin ve rahatsız edici ekşi bir koku bulunur.
- Kusulan içerik genellikle beyazımsı, gri veya sümüksü bir yapıdadır.
- Kuşun kursak bölgesi şişkin veya sert hissedilebilir.
- Yem yeme isteği olmasına rağmen yutma güçlüğü yaşanabilir.
Beslenme Hataları ve Gıda Zehirlenmeleri
Kuşların hassas sindirim sistemleri, bozulmuş gıdalara veya uygun olmayan besinlere karşı anında tepki verir. Yanlış beslenme alışkanlıkları, zehirlenme kaynaklı ani kusmalara yol açabilir. Bu duruma sebep olan başlıca faktörler şunlardır:
- Bayatlamış, nemlenmiş veya küflenmiş yemlerin tüketilmesi.
- Tuzlu, yağlı veya şekerli insan gıdalarının verilmesi.
- Avokado, çikolata, soğan gibi kuşlar için toksik olan besinlerin yenmesi.
- Uzun süreli, mineralden tamamen arındırılmış (RO / saf) su kullanılması.
Stres, Ortam Değişikliği ve Fiziksel Nedenler
Sadece hastalıklar değil, psikolojik ve fiziksel faktörler de kuşların sindirim dengesini bozabilir. Özellikle hassas bünyeli kuşlar, çevresel değişimlere kusma tepkisi verebilirler. Stres ve fiziksel kaynaklı nedenler şunlardır:
- Kafes yerinin sık değiştirilmesi veya ani sıcaklık farklarına maruz kalınması.
- Yabancı cisim (iplik, boncuk parçası vb.) yutulması sonucu oluşan tıkanıklıklar.
- Eş değişimi, yalnızlık veya aşırı korku gibi yoğun stres durumları.
- Araç yolculuğu sırasında oluşan sarsıntı (hareket hastalığı).
Hangi Durumda Endişelenmelisiniz?
Muhabbet kuşlarında kusma belirtisi, tek başına görülebileceği gibi başka semptomlarla birleştiğinde çok daha ciddi bir tabloya işaret edebilir. Kuş sahipleri genellikle “Kuşumun durumu acil mi?” sorusunun cevabını ararlar. Burada belirleyici olan, kusma eyleminin sıklığı ve beraberinde görülen diğer hastalık belirtileridir. Basit bir yem çıkarma ile hayati tehlike taşıyan durumları ayırt etmek için kuşun genel durumu bütünsel olarak değerlendirilmelidir. Aşağıdaki belirtilerin kusmaya eşlik etmesi, durumun ciddiyetini gösterir:
- Kuşun gün boyu tüylerini kabartarak uyuklaması ve hareketsiz kalması.
- Kusma ile eş zamanlı olarak dışkının sulu, yeşilimsi veya kanlı (ishal) olması.
- Kusmukta veya kuşun ağzında, çürük veya ekşi maya benzeri ağır bir koku hissedilmesi.
- Çıkarılan sıvının şeffaf değil; sarı, kahverengi veya yeşil renkli olması.
- Kusmuğun gaga ve yüz tüylerine yapışarak sümüksü, yapışkan bir tabaka oluşturması.
- Kuşun tünekte duramayacak kadar güçsüzleşip kafes tabanına inmesi.
- Kusmuk içeriğinde kan görülmesi.
- Göğüs kemiğinin belirginleşmesiyle birlikte hızlı kilo kaybı yaşanması.
Kusan Muhabbet Kuşuna Evde İlk Yardım Nasıl Olmalı?
Hastalık kaynaklı kusma fark edildiğinde, evde yapılacak uygulamalar tedavi edici değil, kuşun durumunu kötüleşmeden korumaya yönelik olmalıdır. Amaç, veteriner muayenesine kadar kuşu stabil tutmaktır.
Evde Uygulanabilecek İlk Adımlar
- Sindirimi zor ek gıdaları (meyve, kraker vb.) kaldırın
- Temiz ve taze su sağlayın.
- Kuşu sıcak ve sakin bir ortama alın.
- Muhabbet kuşunun kafesini ayırın ve gözlemleyin.
- Gaga ve baş çevresini temizleyin.
Evde Kesinlikle Yapılmaması Gerekenler
- Veteriner hekim önerisi olmadan insan ilaçları, antibiyotikler veya bitkisel karışımlar verilmemelidir.
- Kuşun boğulma riskine karşı şırınga veya damlalıkla zorla su ya da besin verilmemelidir.
- Tahriş olmuş kursağı daha fazla yakacağı için kusma şikayeti devam ettiği sürece suya vitamin eklenmemelidir.
- “Geçer” düşüncesiyle günlerce beklenmemeli, kuşun enerjisi tükenmeden harekete geçilmelidir.
Ne Zaman Acil Veterinere Gidilmelidir?
- Kusma tekrarlıyorsa veya durmuyorsa
- Kuşta belirgin halsizlik, kabarma ve iştahsızlık varsa
- Kusmuk kötü kokulu, köpüklü, renkli veya kanlıysa
- Yavru, yaşlı veya daha önce hastalık öyküsü olan kuşlarda kusma görülüyorsa
Önemli not: Muhabbet kuşlarında kusma, çoğu zaman altta yatan ciddi bir hastalığın belirtisidir. Evde yapılan ilk yardım uygulamaları yalnızca geçici destek sağlar. Kesin tanı ve doğru tedavi için kuşun en kısa sürede kuş sağlığı konusunda deneyimli bir veteriner hekim tarafından muayene edilmesi gerekir.
Kuş sağlığı konusunda uzman veteriner hekimlere sahip Küçükçekmece Veteriner Kliniğimizde tedavi için: 0212 923 34 37 numarasından iletişime geçebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Kuşum kustuğunda suyuna limon veya sirke damlatmalı mıyım?
Hayır, önerilmez. Kusma nedeniyle tahriş olan ve asit dengesi bozulan kursak dokusu, limon veya sirke gibi asidik ürünlerle temas ettiğinde daha fazla zarar görür.
Muhabbet kuşu kusması diğer kuşlara veya insanlara bulaşır mı?
Eğer kusmanın nedeni bakteriyel, viral veya paraziter bir enfeksiyon ise, aynı kafesteki diğer kuşlara bulaşma riski yüksektir. Bu nedenle hasta kuş derhal ayrılmalıdır.
Kuşum sadece yem çıkarıyor ama neşesi yerinde, hasta mıdır?
Eğer kuşun genel durumu iyiyse, hareketliyse, ötüyorsa ve çıkarılan yem kötü kokmuyorsa bu durum genellikle “kur yapma” (regürjitasyon) davranışıdır.
Kuş kumu kullanmak kusmayı engeller mi?
Hasta kuşlar bazen içgüdüsel olarak aşırı kum tüketebilir ve bu da kursakta tıkanıklığa (impaksiyon) yol açabilir. Hastalık sürecinde kum kafesten çıkarılmalıdır.
